Verklaring van het Uitvoerend Bureau van het ENCJ over de gerechtelijke hervormingen in Polen

Het ENCJ heeft de situatie in Polen van dichtbij opgevolgd en heeft de uitvoerende macht meermaals opgeroepen om de onafhankelijkheid van justitie in acht te nemen en om pas hervormingen in het rechtsbestel door te voeren na een daadwerkelijk overleg met De Raad voor de Rechtspraak en met de rechters zelf.

In een advies dat is opgesteld op verzoek van de Nationale Raad voor de Rechtspraak van Polen (Krajowa Rada Sądownictwa – KRS) betreffende de wetsontwerpen die zowel de samenstelling als de werking van de KRS kunnen aantasten, heeft het Bureau van het ENCJ besloten dat de wetsontwerpen afbreuk zouden kunnen doen aan de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht in Polen en dat er in een aantal domeinen niet werd voldaan aan de normen van het ENCJ. Er werd ook gesteld dat deze normen niet werden uitgewerkt om de belangen van de rechterlijke macht te dienen maar dat ze een weerspiegeling zijn van de beginselen en waarden die de lidstaten van de EU delen en die de goede werking verzekeren van een democratisch systeem dat berust op de rechtsstatelijkheid.

Een delegatie van het ENCJ heeft onlangs een groep vertegenwoordigers van de Poolse rechterlijke macht ontmoet en werd op de hoogte gesteld van de lopende gerechtelijke hervormingen die door de regerende partij worden doorgevoerd. De wetsontwerpen die momenteel worden onderzocht door de regering, omvatten de mogelijkheid om alle voorzitters en vicevoorzitters van gemeenschappelijke rechtscolleges uit hun functie te ontheffen en de daaropvolgende benoeming van nieuwe voorzitters door de uitvoerende macht, de oprichting van tuchtrechtelijke kamers die uit volksvertegenwoordigers bestaan in het Hooggerechtshof en de ontheffing uit functie van de voorzitters en van een groot aantal rechters van het Hooggerechtshof. Bovendien verschijnen er in de media regelmatig uitvallen van de uitvoerende macht naar de rechterlijke macht en intimidaties van individuele rechters.

Het Bureau van het ENCJ is zeer bezorgd over deze evolutie in Polen. Het Bureau wil erop wijzen dat de onafhankelijkheid, de kwaliteit en de doeltreffendheid van gerechtelijke systemen en het naleven van de rechtsstatelijkheid een van de fundamentele vereisten is voor het behoud en de bevordering van wederzijds vertrouwen tussen de gerechtelijke overheden van de EU als basis voor wederzijdse erkenning.

Het Bureau van het ENCJ herinnert eraan dat de rechtsstatelijkheid aan de basis ligt van de Europese Unie. De naleving van de rechtsstatelijkheid is een basisvereiste voor de bescherming van alle fundamentele waarden die in de Verdragen staan, met inbegrip van de democratie en de grondrechten. Het handhaven en beschermen van de rechtsstatelijkheid is een verantwoordelijkheid van zowel de rechterlijke macht als de andere machten van de Staat. Voor de effectieve vrijwaring van de rechtsstatelijkheid zijn onafhankelijke en verantwoordelijke rechtsstelsels nodig. Het Bureau benadrukt dat rechtvaardige en onpartijdige rechtscolleges de voornaamste instellingen van een onafhankelijk rechtsstelsel zijn.

Opgemaakt te Brussel.

26 april 2017