Persbericht: Iedereen een advocaat, bij de onderzoeksrechter

Iemand die door de politie wordt gearresteerd en ondervraagd, moet van Europa een advocaat ter beschikking krijgen. Deze beslissing van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens (EHRM), het zogenaamde Salduz-arrest, heeft alle lidstaten daartoe verplicht. Ook bij de onderzoeksrechter, die binnen de 24 uur na je arrestatie moet beslissen of je al dan niet in voorhechtenis gaat, zou er een advocaat aanwezig moeten zijn. Maar de situatie in België is hiermee voorlopig niet in overeenstemming. De Senaat heeft de HRJ om een advies gevraagd. Na een eerste advies, met betrekking tot het politieverhoor, oordeelde de HRJ nu dat er bij de onderzoeksrechter een advocaat moet aanwezig zijn.

In juni 2009 adviseerde de Hoge Raad voor de Justitie al dat elk politieverhoor van een arrestant gefilmd zou moeten worden, “om het uitoefenen van dwang en druk te vermijden en de objectivering en de controle van eventuele latere klachten mogelijk te maken”. Dat leek de Raad haalbaarder dan de aanwezigheid van een advocaat bij het verhoor. Toch oordeelde de HRJ ook dat een onderhoud met een advocaat vooraf vereist was. Vooralsnog heeft de Belgische wetgever of regering hieraan geen gevolg gegeven en het is onzeker of het Europees Hof voor de Rechten van de Mens (EHRM) deze voorgestelde maatregelen überhaupt voldoende vindt. “De meest recente arresten, inzonderheid het arrest Brusco tegen Frankrijk, lijken in de richting te gaan van de bijstand van de advocaat tijdens het eigenlijke verhoor en niet uitsluitend ervoor”, schrijft de HRJ in zijn nieuw, aanvullend advies.

Bij hoogdringendheid heeft de senaatscommissie Justitie de HRJ immers onlangs gevraagd wat er bij de onderzoeksrechter moet gebeuren. In verschillende arrondissementen in België zijn er sinds het Salduz-arrest al advocaten van wacht die arrestanten bijstaan wanneer die, binnen de 24 uur na hun arrestatie, voor de onderzoeksrechter verschijnen. Zo dreigt er echter een ongelijke rechtsbedeling op te treden want die bijstand is nog maar in een handvol arrondissementen ingevoerd.

Voor de HRJ volstaat het dit keer niet om een camera te plaatsen. “De HRJ spreekt zich uit voor de bijstand van de advocaat tijdens het verhoor van de beschuldigde door de onderzoeksrechter”. Er zijn weliswaar al garanties voor een eerlijke behandeling van de arrestant, maar omdat de onderzoeksrechter aan onze vrijheid raakt, is een advocaat hier op zijn plaats. “De inverdenkinggestelde kan na zijn verhoor door de onderzoeksrechter echter worden aangehouden, hetgeen een bijzonder ingrijpende maatregel is, voor een persoon die vermoed wordt onschuldig te zijn. Het voorafgaandelijk verhoor door de onderzoeksrechter vormt bijgevolg voor de inverdenkinggestelde een belangrijk moment, des te meer omdat de impact van de uitvaardiging van een aanhoudingsbevel op de komende procedure niet mag verwaarloosd worden. (…)Om die reden is de HRJ van oordeel dat een inverdenkinggestelde de gelegenheid moet krijgen om, voorafgaand aan zijn verhoor bij de onderzoeksrechter, een raadsman te spreken, die ook aanwezig dient te zijn tijdens dit verhoor. Bovendien laat de bijstand van de advocaat tijdens het verhoor toe om tegemoet te komen aan de eisen die het EHRM vandaag stelt met name, de effectiviteit van het zwijgrecht, het recht om zichzelf niet te incrimineren, het toezien op de omstandigheden waarbinnen het verhoor verloopt (nl. zonder dwang of druk), alsook de mogelijkheid om van in den beginne een verdedigingsstrategie te ontwikkelen”.