Persbericht: Gids voor magistraten over juiste handelen

De Hoge Raad voor de Justitie en de Adviesraad van de Magistratuur hebben een “gids voor de magistraten, principes, waarden en kwaliteiten” gepubliceerd. Deze kan als leidraad dienen voor magistraten die vragen hebben over deontologie en kan andere actoren binnen justitie, maar ook het parlement, regering en het grote publiek inzicht geven in wat deontologisch van rechters en parketmagistraten verwacht mag worden.

Waarom een Belgische gids?
Er zijn in Europa vergelijkbare gidsen en ook in België bestaat wat rechtspraak omtrent deontologie voor magistraten, meestal in het kader van tuchtrechtelijke procedures. Maar behalve een algemeen artikel in het Gerechtelijk Wetboek met betrekking tot vaag gedefinieerde ‘ambtsplichten’ en enkele kortere vermeldingen – zoals wanneer een rechter gewraakt kan worden – staat er in de Belgische wetboeken niets over deontologie voor magistraten. Deze lacune wordt hiermee opgevuld.

Wie werkte eraan mee?
De Hoge Raad voor de Justitie, die initiatieven neemt om de werking van de rechterlijke orde te verbeteren en het vertrouwen van de burger te versterken, ijvert al jaren voor de uitwerking van een positieve deontologie voor rechters en parketmagistraten. In 2008 organiseerde hij nog een colloquium hierover. Samen met de Adviesraad van de Magistratuur, die in België het statuut van de magistratuur vorm geeft, heeft de HRJ nu eenduidelijk richtsnoer uitgewerkt. Uniek is dat door de gemengde samenstelling van de HRJ, ook niet‐magistraten mee aan de ontwerptafel zaten.

Waarop stoelt de gids?
De gids is geen tuchtcode, met een afstreeplijst van verboden waaraan tuchtrechtelijke sancties zouden vasthangen. Wel bevat het kleine boekwerkje belangrijke principes, verklaringen en aanbevelingen over hoe wél te handelen, ook in heel concrete gevallen. Hiervoor vertrekt de gids van de waarden die ook op Europees vlak zijn geïdentificeerd door andere “Hoge Raden voor de Justitie” en die, in algemenere termen, reeds werden samengevat in een Europees document.

Over welke waarden gaat het?
Onafhankelijkheid, onpartijdigheid, integriteit, terughoudendheid en discretie, ijver, respect en luistervaardigheid, gelijke behandeling en bekwaamheid zijn de kernwaarden die werden geïdentificeerd en die essentieel zijn voor magistraten in de huidige samenleving (Deel I). Daarnaast moet een magistraat kwaliteitenhebben zoals wijsheid, loyauteit, menselijkheid, moed, ernst en voorzichtigheid, bekwaamheid tot werken, luister‐ en communicatievaardigheden en openheid van geest (Deel II).

Voor wie is de gids?
De “gids voor de magistraten, principes, waarden en kwaliteiten” zal per post toegestuurd worden aan de naar schatting 2500 Belgische magistraten, maar ook aan de leden van de commissies Justitie van Kamer en Senaat, de eerste minister, de minister van Justitie, stafhouders van de balies. Hij zal ook als PDF beschikbaar worden gesteld op de website van de HRJ (www.hrj.be) en de Adviesraad van de magistratuur (www.arm‐ccm.be ).

Hoe moet het verder ?
Deontologie zou volgens de HRJ en de Adviesraad permanent aandacht moeten krijgen binnen de magistratuur, temeer zij onderhevig is aan de steeds wijzigende tijdsgeest. Wat een samenleving gepast en nastrevenswaardig vindt, ligt immers niet voor eens en altijd vast. Een gids opstellen en bekendmaken is de eerste stap in de creatie van een permanent reflectiekader. Deze waarden verspreiden, onder meer via opleiding, de gids actualiseren en het bieden van een aanspreekpunt voor magistraten die problemen ondervinden, zijn te overwegen volgende stappen.